روغن موتور یخچال

آشنایی با کمپرسور یخچال و وظیفۀ روغن کمپرسور

کمپرسور یک دستگاه مکانیکی است که وظیفۀ آن فشرده سازی سیال گازی است و این کار را به کمک یک فرایند مکانیکی انجام می‌دهد. در گذشته کمپرسورها از نوع پیستونی بودند و به شکل موتور خودروهای سیلندری طراحی می‌شدند. به شکلی که سیلندر کمپرسور به کمک یک میل لنگ و یک موتور کار فشرده سازی سیال گازی را انجام می‌داد. امروزه اما صنایع تولید کمپرسورها نیز پیشرفت فراوانی کرده و کمپرسورها با طراحی‌های گوناگونی تولید می‌شوند.

کمپرسورهای روتاری، اسکرو، اسکرال و … از جمله انواع کمپرسورها هستند که در صنایع تبریدی و تولید یخچال‌ها و فریزرها نیز مورد استفاده قرار می‌گیرند. ساختمان داخلی کمپرسورها بسته به نوع کمپرسور دارای مجموعه‌ای از قطعات متحرک و ایستا است که در کنار هم کار فشرده سازی سیال مبرد را انجام می‌دهند.

با توجه به اینکه این قطعات در کنار هم فعالیت دارند، بر اثر اصطکاک ایجاد شده، گرما تولید کرده و روی عملکرد کل سیستم تأثیر می‌گذارند. به همین خاطر است که در طراحی کمپرسورهای یخچال مانند هر دستگاه مکانیکی دیگری از روان سازها استفاده می‌شود.

وظیفۀ اصلی روغن کمپرسور روان سازی حرکت قطعات متحرک در کنار قطعات استاتیکی کمپرسور است. البته یک روغن خوب ویژگی‌های دیگری نیز در کنار این ویژگی اصلی خود دارد. برای مثال می‌تواند بخشی از حرارت تولید شده بین اجزاء کمپرسور را جذب کرده و به بیرون دفع کند. همچنین می‌تواند آلیاژهای فلزی کمپرسور را از مسائلی مثل خوردگی و زنگ زدگی تا حد زیادی حفظ نماید و ذرات فلزی و گرد و غبار را از درون سیکل تبرید پاک کنند.

آشنایی با انواع روغن کمپرسور یخچال

روغن‌هایی که در کمپرسور برودتی  مورد استفاده قرار می‌گیرند، انواع متفاوتی دارند. دلیل این تفاوت‌ ویژگی هر روغن است که می‌تواند در گرانروی، فشار بخار، شاخص ویسکوزیته، نقطۀ ریزش، نقطۀ اشتعال و … با دیگر روغن‌های تولید شده متفاوت باشد.

طبیعی است که در هر کمپرسور با توجه به ویژگی‌های آن دستگاه باید از نوع خاصی روغن‌ استفاده کرد و همچنین از انواع مختلف کندانسور و اواپراتور مانند: اواپراتور تبادل کار با توجه به نوع سردخانه استفاده می گردد. بهره بردن از روغنی که با ویژگی های دستگاه همخوانی نداشته باشد، می‌تواند مشکلات بزرگی را برای سیستم پیش بیاورد.

به طور کلی روغن‌های به کار رفته در سیستم های برودتی  را در دو دستۀ روغن‌های سینتیکی (مصنوعی) و روغن‌های معدنی دسته بندی می‌کنند. در ادامه توضیح مختصری دربارۀ هر کدام از این دو دسته ارائه خواهیم داد.

آشنایی با روغن‌های معدنی (Mineral)

روغن‌هایی که در بازار موجود هستند از ترکیب یک سری مواد شیمیایی ساخته می‌شوند؛ که یکی از این مواد اصطلاحاً پایۀ اصلی روغن خوانده می‌شود. پایۀ اصلی روغن‌های معدنی ترکیباتی است که از تصفیه نفت خام حاصل شده و به صورت مستقیم در تولید روغن کمپرسور مورد استفاده قرار می‌گیرند. البته قرار نیست از این ترکیبات شیمیایی خارج شده از پالایشگاه‌های نفت به تنهایی در کمپرسور استفاده شود.

بلکه لازم است برخی ترکیبات شیمیایی دیگری نیز به این ترکیبات اضافه شود تا خواص کلی روغن نیز بهبود پیدا کند. این خواص شامل مواردی مثل ویسکوزیتۀ روغن، فشار بخار آن، نقطۀ ریزش روغن؛ نقطۀ اشتعال و … است. معروف ترین روغن‌ها معدنی موجود در بازار پایۀ نفتیکی، پارافینی و آروماتیکی دارند.

آشنایی با روغن‌های مصنوعی یا سینتیکی (Synthetic)

روغن‌های مصنوعی یا سینتیکی دستۀ دیگری از روغن‌هایی هستند که از آنها در کمپرسور یخچال نیز استفاده می‌شود. تفاوت مهم روغن‌های سینتیکی و روغن‌های معدنی نحوۀ تولید آن ها است. همین  طور که گفته شد، پایۀ اصلی روغن‌های معدنی از تصفیۀ نفت خام حاصل می‌شوند.

این در حالی است که پایۀ اصلی روغن‌های سینتیکی در داخل آزمایشگاه و به کمک واکنش‌های شیمیایی تولید می‌گردند. همین مسئله تفاوت اصلی را بین روغن‌ها معدنی و مصنوعی به وجود می‌آورد.

به همین خاطر است که هر برند و هر شرکت، روغنی با خواص و ویژگی‌های متفاوتی را تولید کرده و به بازار عرضه می‌کند. در حقیقت فرمول شیمیایی هر شرکت برای تولید روغن سینتیکی می‌تواند متفاوت باشد و در نتیجه خواص فیزیکی و شیمیایی متفاوتی نیز داشته باشد.

پایۀ اصلی برخی از روغن‌های مصنوعی ترکیبات شیمیایی‌ای همچون آلکیل بنزن، گلیکول و سایر ترکیبات آلی است. امروزه در بسیاری از یخچال‌ فریزرهایی که از گازهای مبرد جدید مانند r410، r134 و … استفاده می‌کنند، از روغن‌های مصنوعی استفاده می‌شود.

چرا ویسکوزیته (گرانروی) در تعویض روغن موتور یخچال حیاتی است؟

هنگامی که قصد دارید روغن موتور یخچال را بررسی یا تعویض کنید، مهم‌ترین پارامتری که باید در نظر بگیرید «ویسکوزیته» یا غلظت روغن است. تصور کنید که در زمستان سرد، یخچال روشن می‌شود؛ اگر روغن بیش از حد غلیظ باشد، نمی‌تواند به سرعت در بین قطعات متحرک جریان یابد و باعث ساییدگی موتور در لحظه استارت می‌شود. از سوی دیگر، در دماهای کاری بالا، اگر روغن بیش از حد رقیق باشد، لایه محافظ روی قطعات از بین می‌رود.

به همین دلیل، کارخانه‌های سازنده کمپرسور، عدد خاصی برای ویسکوزیته (مانند ISO 32 یا ISO 46) را در کاتالوگ درج می‌کنند. توجه به این عدد هنگام تعویض روغن موتور یخچال از اهمیت بالایی برخوردار است، زیرا استفاده از روغنی با ویسکوزیته نامناسب، حتی اگر کیفیت بالایی هم داشته باشد، می‌تواند به مرگ زودرس کمپرسور منجر شود.

چه زمانی باید روغن کمپرسور یخچال را تعویض کرد؟

حال که با انواع روغن‌های کمپرسور تبرید آشنا شدیم، می‌توانیم به این بپردازیم که چه زمانی باید روغن کمپرسور را تعویض نمود. طبیعی است، وقتی نقش روغن در عملکرد کمپرسورها این قدر اهمیت دارد، پس باید بیشتر حواسمان به کیفیت روغن مورد استفاده در کمپرسور باشد و به صورت مستمر آن را تعویض کنیم تا مشکلی برای آن پیش نیاید.

فراموش نکنید که تعویض روغن کمپرسور هزینۀ بسیار پایین تری از تعویض کمپرسور و یا تعمیر آن خواهد داشت. برای پی بردن به زمان تعویض روغن کمپرسور چندین نشانۀ ظاهری و یکی دو روش عملی وجود دارد که در ادامه به آن ها خواهیم پرداخت.

کاهش سطح روغن کمپرسور

اگر سیکل تبریدی دچار مشکل شده و احتمالاً نشتی پیدا کرده باشد، معمولاً می‌توانید اثراتی از نشت روغن را نیز در اطراف نقطۀ نشتی پیدا کنید. این یعنی سطح روغن کمپرسور موجود کاهش یافته و در نتیجه یا باید مقداری روغن به آن اضافه کرد و یا اینکه لازم است روغن کمپرسور را به طور کامل تعویض نمود.

تغییر کردن رنگ ظاهری روغن

رنگ ظاهری روغن کمپرسور روشن است و یکی از راه های ساده برای پی بردن به زمان تعویض روغن کمپرسور، توجه کردن به رنگ ظاهری آن است. اگر روغن تیره شده و رنگ آن به سبز، سیاه یا قهوه‌ای سوخته در امده باشد، بهتر است به سراغ تعویض روغن کمپرسور بروید.

ورود هوا یا رطوبت به داخل روغن

روغن کمپرسور در مجاورت با جریان هوا یا رطوبت آب اصطلاحاً اسیدیته شده و خواص خود را از دست می‌دهد. احتمال ورود هوا یا رطوبت به سیکل بستۀ برودتی بسیار کم است. اما اگر به هر دلیلی این اتفاق بیفتد، به مرور روغن کمپرسور خواص خود را از دست داده و فاسد می‌شود؛ که در این صورت باید به سراغ تعمیرکار بروید و روغن کمپرسور را به طور کامل تعویض نمایید.

مسدود شدن مسیر سیکل

اگر به هر شکل بخشی از سیکل تبریدی دچار خوردگی شود، ذرات ریز آلیاژهای فلزی وارد جریان گاز و روغن شده و در طول مسیر ممکن است هم باعث مسدود شدن مسیر سیکل شوند و هم به قطعات کمپرسور آسیب وارد نمایند. به همین خاطر است که در چنین موارد بعد از تعمیرات پیشنهاد می‌شود که روغن کمپرسور نیز تعویض شود. تعویض به موقع روغن کمپرسور می‌تواند عمر مفید آن را افزایش دهد.

تست اسیدیته روغن کمپرسور

در کنار نشانه‌های ظاهری‌ای که گفته شد، روش‌های عملی نیز برای پی بردن به زمان تعویض روغن کمپرسور وجود دارد. یکی از این روش‌ها تست اسیدیتۀ روغن کمپرسور است. در این تست روغن کمپرسور مورد آزمایش قرار گرفته و در صورتی که غلظت اسیدیتۀ آن از یک میزان مشخص شده فراتر رفته باشد، به این معناست که باید آن را تعویض کنید.

تعویض مستمر روغن کمپرسور

به طور ویژه برای یخچال فریزرهای بزرگ پیشنهاد می‌شود که هر شش ماه روغن کمپرسور تعویض شود.

نحوۀ تعویض روغن کمپرسور یخچال

برای تعویض روغن کمپرسور یخچال‌ و فریزرها نیاز است که به سراغ یک تعمیرکار مجرب و قابل اطمینان بروید. اما دانستن برخی نکات می‌تواند به شما در تعویض مطمئن روغن کمپرسور کمک کند. معمولاً نوع روغن مورد نیاز برای یخچال‌ها روی کاتالوگ یا دفترچۀ راهنمای آن نوشته شده است. پس بهتر است قبل از هر چیزی به سراغ دفترچۀ راهنمای یخچال بروید. سپس با تعمیرکار تماس گرفه و بخواهید که کار تعویض روغن کمپرسور یخچالتان را طبق استانداردهای مورد نیاز آن انجام دهد.

نکات حیاتی ایمنی قبل از شروع کار

قبل از اینکه ابزارآلات خود را آماده کنید برای تعویض روغن موتور یخچال، باید نکات ایمنی زیر را رعایت کنید تا خطرات احتمالی را به حداقل برسانید:

• رها کردن گاز مبرد: هرگز در حالی که گاز مبرد در سیستم وجود دارد و تحت فشار است، شیرهای کمپرسور را باز نکنید. ابتدا باید گاز را به صورت اصولی از سیستم تخلیه کنید یا به سمت کندانسور هل دهید. وجود فشار بالا در هنگام باز کردن سرویس‌والو (شیرهای سه‌راهه) می‌تواند باعث پاشش روغن داغ یا گاز خطرناک به سمت شما شود.
• قطع کامل برق: اطمینان حاصل کنید که کمپرسور از منبع برق جدا شده است و خازن‌ها تخلیه شده‌اند.
• جلوگیری از ورود رطوبت: این مهم‌ترین نکته در تعویض روغن است. به محض باز کردن درب روغن، هوای محیط تماس پیدا می‌کند. کمپرسورهای یخچال (به خصوص مدل‌های جدید) به شدت نسبت به رطوبت حساس هستند. مدت زمان باز بودن سیستم را به حداقل برسانید و حتماً در هنگام شارژ مجدد، حتماً یک مرحله وکیوم کشیدن (Vacuum)را انجام دهید تا تمام رطوبت و بخار آب وارد شده به سیستم خارج شود.

مراحل تعویض روغن کمپرسور به شرح زیر است:

• جداسازی و تخلیه: پس از اینکه کمپرسور را از مدار جدا کردید و گاز را تخلیه نمودید، شیر مکش را باز کنید. بهترین روش این است که کمپرسور را به پهلوی یکی از سمت‌هایش کج کنید تا روغن از طریق شیر سمت دیگر یا دهانه مکش به بیرون بریزد. پیشنهاد می‌شود روغن خروجی را در یک ظرف شیشه‌ای شفاف بریزید تا بتوانید رنگ و وضعیت آن را دقیق بررسی کنید (وجود براده‌های فلزی یا آب در آن).
• شستشوی داخلی (Flushing): همان‌طور که اشاره شد، تخلیه روغن کافی نیست. مقداری از روغن تمیزِ جدید را داخل سیستم بریزید، کمپرسور را به صورت دستی (چرخاندن تسمه یا محور) چند دور بچرخانید یا برای چند ثانیه روشن کنید (اگر اجازه دارید) و مجدداً تخلیه نمایید. این کار باعث می‌شود ذرات معلق و لجن‌های ته نشین شده خارج شوند.
• میزان دقیق روغن: در تعویض روغن موتور یخچال، کم‌روی یا پرروی کردن خطرناک است. اگر میزان روغن کمتر از حد استاندارد باشد، خنک‌کاری موتور انجام نمی‌شود. اگر بیش از حد باشد، ممکن است روغن به اواپراتور برود و سیستم را مسدود کند. حتماً میزان روغن تخلیه شده را با لیوان مدرج اندازه بگیرید و اگر روغن خروجی کثیف بود، مقداری بیشتر از حجم خروجی را مجدداً شارژ کنید تا جبران روغن باقی‌مانده در لوله‌ها شود. در غیر این صورت، دقیقاً به همان میزان دفترچه راهنما عمل کنید.

جمع بندی

روغن کمپرسور در یخچال‌ها و فریزرها وظیفۀ خنک سازی قطعات کمپرسور و روان سازی حرکت آنها را برعهده دارد. روغنی که در کمپرسور یخچال مورد استفاده قرار می‌گیرد، علاوه بر کاهش اصطکاک بین قطعات، به واسطۀ ترکیبات شیمیایی موجود در آن می‌تواند این قطعات را در برابر مسائل خوردگی و زنگ زدگی نیز محافظت کند. روغن‌ کمپرسور یخچال در دو دستۀ روغن‌های معدنی و مصنوعی تولید می‌شود.

منظور از روغن معدنی روغنی است که پایۀ اصلی آن از تصفیۀ نفت خام حاصل شده باشد. در حالی که پایۀ اصلی روغن‌های مصنوعی به صورت صنعتی تولید می‌شوند. در انتخاب روغن کمپرسور برای یخچال‌ها باید دقت داشت که نوع روغن و خواص آن با ترکیبات گاز مبرد و همچنین نوع طراحی کمپرسور سازگار باشد. انتخاب یک روغن کمپرسور نامناسب می‌تواند ضرر و زیان بیشتری را به بار بیاورد. به صورت کلی پیشنهاد می‌شود که روغن کمپرسور یخچال‌ها را هر شش ماه یک بار تعویض کنید.

به صورت کلی پیشنهاد می‌شود که روغن کمپرسور یخچال‌ها را هر شش ماه یک بار تعویض کنید. البته این نکته را فراموش نکنید که در یخچال‌های خانگی معمولی (هرمتیک)، امکان تعویض روغن به سادگی وجود ندارد و نیازمند برش پوسته و جوشکاری مجدد است که تنها توسط تعمیرکاران مجرب انجام می‌شود. اما در سیستم‌های یخچال‌های صنعتی، فروشگاهی و چیلرها که دارای شیر سرویس هستند، این کار باید به صورت دوره‌ای در برنامه تعمیرات و نگهداری (PM) قرار گیرد. توجه به کیفیت روغن و زمان مناسب تعویض روغن موتور یخچال، تضمین‌کننده سلامت سیستم و جلوگیری از هزینه‌های گزاف تعویض کمپرسور خواهد بود.