روغن کمپرسور چیست؟ و انواع آن

روغن کمپرسور چیست؟

روغن کمپرسور یک نوع روغن صنعتی است که برای روانکاری و کاهش اصطکاک در کمپرسورها استفاده می‌شود. این روغن به کمپرسور کمک می‌کند تا در دماهای بالا و فشارهای زیاد به درستی کار کند، همچنین از فرسودگی قطعات داخلی کمپرسور جلوگیری کرده و عمر مفید دستگاه را افزایش می‌دهد. روغن کمپرسور معمولاً در انواع مختلفی مانند روغن معدنی، سنتزی یا نیمه‌سنتزی تولید می‌شود و بسته به نوع کمپرسور (مثل کمپرسورهای هوا، گاز یا تبرید) انتخاب می‌شود.

کاربرد روغن کمپرسور

در کمپرسور پیستونی، روتاری یا اسکرال مخزنی برای این فراورده در نظر گرفته می شود که به مصرف کننده سفارش می شود که سطح این فراورده در این مخزن هرگز از مقدار مشخصی پایین تر نیاید. دلیل این سفارش، نقشی است که روغن کمپرسور در فرایند طراحی کمپرسور ایفا می کند. در ساختمان یک کمپرسور از قطعات آلیاژی متحرک و غیر متحرکی استفاده می شود که به واسطۀ حرکت این قطعات، در سیستم گرما تولید شده و دمای محفظۀ کمپرسور بالا می رود. به علاوه وقتی از قطعات آلیاژی متحرک استفاده می شود، اصطکاکی در بین قطعات ایجاد می گردد. دمای بالا و اصطکاک بین قطعات دشمن اصلی آلیاژهای فلزی است. این دو عامل می تواند به مرور باعث تخریب قطعات کمپرسور شده و کل فرایند سیستم را دچار اختلال کند.

استفاده از این فراورده جهت مبارزه با همین دو عامل بالا صورت می گیرد. نخستین وظیفۀ آن در ساختمان کمپرسور، روان کاری قطعات متحرک است. همچنین این فراورده گرمای تولید شده در بین قطعات را جذب کرده و دمای محفظۀ کمپرسور را کنترل می کند. البته انواع روغن کمپرسور که امروزه مورد استفاده قرار می گیرد، خاصیت های دیگری نیز ممکن است داشته باشند.

مطالعه این مقاله را نیز به شما پیشنهاد می کنیم : کمپرسور اسکرال چیست؟

ویژگی های یک روغن مناسب

ساختمان هر کمپرسور بسته به نوع کمپرسور، ظرفیت کمپرسور و سیالی که قصد فشرده سازی آن را در سیستم داریم، متفاوت است. این تفاوت ها باعث شده تا نتوان از یک روغن با خاصیت های یکسان در انواع کمپرسورها استفاده کرد. در حقیقت برای انتخاب یک روغن مناسب برای کمپرسور مانند روغن 4GS، باید موارد بسیاری را در نظر گرفت.

در انتخاب این فراورده برای دستگاه کمپرسور باید در نظر داشت که یک روغن مناسب باید ویژگی های مشخصی داشته باشد. از جمله اینکه:

• دمای محفظۀ کمپرسور را در حد معینی حفظ کند.
• روان کاری قطعات دستگاه را به خوبی انجام دهد.
• قطعات دستگاه را در برابر خوردگی محافظت کند.
• با سیال کمپرسور وارد واکنش شیمیایی نشود.
• قابلیت انحلال و امتزاج با سیال کمپرسور را نداشته باشد.
• در برابر حرارت های بالای دستگاه خاصیت خود را از دست ندهد.
• اگر از کمپرسور در دماهای پایین استفاده می شود، خاصیت روان کنندگی خود را در دمای پایین حفظ کند.
• در برابر فشار بالا خواص خود را از دست ندهد.

مناسب‌ترین زمان برای تعویض روغن کمپرسور

تعویض روغن کمپرسور بستگی به نوع کمپرسور، شرایط کاری و دستورالعمل تولیدکننده دارد. به‌طور کلی، روغن کمپرسور باید هر 2000 تا 4000 ساعت کار یا هر شش ماه یک‌بار تعویض شود. در شرایطی که کمپرسور تحت بار سنگین یا در دماهای بالا کار می‌کند، این زمان ممکن است کوتاه‌تر باشد. بررسی رنگ، ویسکوزیته و بوی روغن می‌تواند به شناسایی زمان مناسب تعویض کمک کند.

استانداردهای مورد نیاز برای روغن کمپرسور

استانداردهای روغن کمپرسور شامل ویژگی‌هایی مانند ویسکوزیته، قابلیت فیلتر شدن، مقاومت در برابر اکسیداسیون و سازگاری با انواع سیستم‌های فشرده‌سازی است. روغن‌های کمپرسور باید مطابق با استانداردهای بین‌المللی مانند DIN 51506 VDL یا ISO 6743 باشند. همچنین، روغن باید توانایی مقابله با حرارت، فشار و رطوبت موجود در دستگاه‌ها را داشته باشد و به کاهش خوردگی و سایش کمک کند.

حجم معمول روغن کمپرسور در هر بسته

حجم روغن کمپرسور معمولاً در بسته‌بندی‌های 1 لیتری، 5 لیتری یا 20 لیتری عرضه می‌شود. بسته‌بندی‌های 5 لیتری برای استفاده‌های صنعتی و فنی بیشتر رایج هستند، در حالی که بسته‌های کوچکتر برای تعمیرات و نگهداری‌های خانگی و جزئی مناسب‌ترند. انتخاب حجم مناسب بسته به نوع کمپرسور و نیاز به تعویض روغن دارد.

فواید استفاده از روغن کمپرسور

استفاده از روغن کمپرسور به‌طور قابل‌توجهی به بهبود عملکرد دستگاه کمک می‌کند. این روغن‌ها به کاهش اصطکاک و سایش قطعات داخلی کمپرسور، جلوگیری از خوردگی و زنگ‌زدگی، و انتقال بهتر حرارت کمک می‌کنند. همچنین، با جلوگیری از رسوبات و آلودگی‌ها در سیستم، عمر مفید دستگاه را افزایش می‌دهند. در نهایت، روغن کمپرسور به بهینه‌سازی مصرف انرژی و کاهش هزینه‌های نگهداری کمپرسور نیز کمک می‌کند.

تعاریف فیزیکی و شیمیایی در انتخاب روغن کمپرسور مناسب

اگر به سراغ انواع مختلف روغن کمپرسور بروید، می بینید که روی قوطی های آن اعداد و ارقامی یادداشت شده است. اعدادی که خواص فیزیکی و شیمیایی آن را شرح می دهد. در ادامه برخی از این خواص فیزیکی و شیمیایی را معرفی می کنیم. برای انتخاب فراورده مناسب آشنایی با این تعاریف ضروری است.

ویسکوزیته

گفتیم مهم ترین خاصیت روغن، روان کاری قطعات کمپرسور است. ویسکوزیته یکی از خواص فیزیکی سیال است که مقاومت سیال در برابر حرکت، تغییر شکل و روابط بین مولکولی مشخص می کند. ویسکوزیتۀ یک سیال به ساختار شیمیایی عناصر سازنده و اندازۀ ملکول های سیال وابسته است.

شاخص ویسکوزیتۀ سیال

زمانی که دمای سیال بالا می رود، خواص ویسکوزیتۀ آن نیز تغییر می کند. شاخص ویسکوزیته بیانگر شدت این تغییرات است. هرچه این شاخص بالاتر باشد، به این معناست که ویسکوزیتۀ سیال در برابر تغییرات دما مقاوم تر است. به همین خاطر در انتخاب روغن کمپرسور سعی می شود از فراورده هایی با شاخص ویسکوزیتۀ بالاتر استفاده شود.

نقطۀ ریزش سیال

نقطۀ ریزش سیال دمایی است که سیال در حالت عادی تمایل به جاری شدن را از خود به نمایش می گذارد. نقطۀ ریزش سیال برای انتخاب روغن، در محیط های سرد اهمیت پیدا می کند.

فشار بخار سیال

فشار بخار سیال از خواص فیزیکی آن بوده و فشاری است که سیال پس از رسیدن به این نقطه، اگر گرمای بیشتری جذب کند، شروع به تبخیر می کند. در انتخاب روغن کمپرسور باید به عدد فشار بخار آن دقت کرد. زیرا دما و فشار آن ممکن است در داخل کمپرسور از حد مجاز فراتر رفته و سبب تبخیر روغن شود. فراریت آن، باعث خشک شدگی قطعات، ایجاد اصطکاک و رسیدن آسیب به ساختمان کمپرسور می گردد.

نقطۀ احتراق سیال

روغن خاصیت اشتعال پذیری دارد. نقطۀ احتراق آن دمایی است که اگر سیال در مجاورت با هوا به ان دما برسد، می تواند دچار احتراق شود. آتش گرفتن این فراورده در نقطۀ احتراق نیاز به جرقه و اکسیژن لازم دارد. در انتخاب روغن کمپرسور باید از روغنی استفاده کرد که دمای احتراق آن بالاتر از دمای ایجاد شده در دستگاه باشد.

دمای احتراق خود به خود سیال

تفاوت دمای احتراق خود به خود سیال با نقطۀ احتراق اینجاست که در اولی، اگر تمامی شرایط جهت احتراق وجود داشته باشد، فراورده مشتعل می شود. ولی در دمای احتراق خود به خود، روغن در مجاورت هوا، مشتعل شده و احتراق صورت می گیرد. در حقیقت، اینجا دیگر نیازی به عامل احتراق وجود ندارد.

انواع روغن کمپرسور

به خاطر تنوع در طراحی کمپرسورها و ساختمان داخلی آن ها، امروزه انواع مختلفی از روغن های کمپرسور تولید می شود. برای استفاده از این فراورده ها، باید خواص فیزیکی و شیمیایی آن را چک کرده و با شرایط داخلی کمپرسور مقایسه نمود. شرکت های مختلفی هستند که روغن های کمپرسور را با خواص فیزیکی شیمیایی مختلف تولید می کنند؛ از جمله آن ها می توان به روغن کمپرسور بیتزر و سانیسو اشاره کرد.

انواع روغن های کمپرسور از دو جزء تشکیل می شوند. جزء پایۀ آن و اجزای افزودنی‌ آن. نقش عناصری که به جزء پایه اضافه می شوند، بالا بردن عمر آن، افزایش ظرفیت حرارتی آن و بهبود بخشیدن خواص روان کاری و محافظتی روغن کمپرسور است.

پایۀ اصلی روغن کمپرسور و علائم اختصاری آن

اگر روی بسته بندی انواع روغن کمپرسور را نگاه کنید، علائم اختصاری‌ای می بینید که مشخص کنندۀ نوع آن و پایۀ اصلی آن است. در ادامه علائم اختصاری روغن های متفاوت را معرفی کرده ایم. هر یک از این روغن ها خواص مشخصی دارند که روی برچسب محصول مشخص شده است؛ که این خواص را نیز در بخش قبلی به صورت مختصر معرفی کردیم.

• MO : سری Mineral
• POE : سری Poly Ol Ester
• AB : سری Alkyl Benzene
• PAG : سری Poly Alkylene Glycole
• PAO : سری Poly Alpha Olefin
• PVE : سری Poly Vinyle Ether

در انتخاب روغن بهتر است از اطلاعات خود کمپرسور و نظر سازندۀ آن کمک بگیرید و اگر نیاز به انتخاب روغن دیگری دارید، قبل از انتخاب، انواع متفاوت روغن کمپرسور را در بازار مشاهده کنید و با چند متخصص مشورت نمایید. انتخاب یک فراورده ناکارامد می تواند خسارت های زیادی را به ساختمان و قطعات کمپرسور وارد کند. نکتۀ دیگر تعویض به موقع این فراورده است. روغن ها به مرور زمان به خاطر جذب ناخالصی ها و تحمل دما و فشار بالا خواص اولیۀ خود را از دست می دهند. به همین خاطر باید در دوره های مشخصی آن را تعویض کرد. 

نحوه نگهداری روغن کمپرسور

برای نگهداری صحیح روغن کمپرسور، رعایت نکات زیر ضروری است:

1.محل نگهداری: روغن کمپرسور باید در محل خشک و خنک، دور از نور مستقیم خورشید و منابع حرارتی نگهداری شود. دمای محیط باید در حدود 15 تا 25 درجه سانتی‌گراد باشد.

2. بسته‌بندی مناسب: روغن کمپرسور باید در بسته‌بندی اصلی خود که به طور صحیح درب آن بسته شده است نگهداری شود. این کار از ورود رطوبت و آلودگی به داخل روغن جلوگیری می‌کند.

3. دور از مواد شیمیایی: روغن باید از مواد شیمیایی و سایر مایعات قابل اشتعال یا مواد آلودگی‌زا دور نگه داشته شود.

4. زمان مصرف: به تاریخ انقضای روغن کمپرسور توجه کنید. استفاده از روغن‌های قدیمی یا منقضی شده می‌تواند عملکرد کمپرسور را کاهش دهد.

5. جلوگیری از آلودگی: در هنگام استفاده از روغن کمپرسور، باید از آلودگی آن جلوگیری کنید. برای مثال، هنگام باز کردن درب ظرف، از تمیز بودن سطح اطمینان حاصل کنید تا ذرات خارجی وارد روغن نشود.

6. حمل و نقل: در هنگام حمل و نقل روغن کمپرسور باید از برخورد آن با سطوح زبر یا دمای بالا جلوگیری کنید تا کیفیت روغن حفظ شود.

رعایت این نکات باعث افزایش عمر مفید روغن و بهبود عملکرد کمپرسور خواهد شد.

سوالات متداول روغن کمپرسور

1. روغن کمپرسور چیست؟

روغن کمپرسور یک مایع روان‌کننده است که برای عملکرد بهینه کمپرسورها در صنایع مختلف استفاده می‌شود. این روغن به کاهش اصطکاک، جلوگیری از سایش قطعات، و انتقال حرارت در دستگاه کمک می‌کند. علاوه بر این، از آسیب‌دیدگی کمپرسور به دلیل خوردگی و زنگ‌زدگی نیز جلوگیری می‌کند.

2. چه نوع روغنی برای کمپرسور مناسب است؟

برای کمپرسورها معمولاً از روغن‌های معدنی یا سنتتیک استفاده می‌شود. انتخاب روغن مناسب بستگی به نوع کمپرسور، شرایط کاری، و نیازهای خاص سیستم دارد. روغن‌های سنتتیک به دلیل ویژگی‌های خاص خود مانند مقاومت بیشتر در برابر دما و فشار، معمولاً برای کمپرسورهای صنعتی توصیه می‌شوند.

3. چه زمانی باید روغن کمپرسور را تعویض کرد؟

روغن کمپرسور باید بسته به نوع کمپرسور و شرایط استفاده، هر 2000 تا 4000 ساعت کار یا هر شش ماه یک‌بار تعویض شود. این زمان می‌تواند با توجه به شرایط کاری تغییر کند. علائمی مانند تغییر رنگ و بوی روغن می‌توانند نشانه‌ای برای تعویض آن باشند.

4. چگونه می‌توان از روغن کمپرسور نگهداری کرد؟

برای نگهداری روغن کمپرسور باید آن را در محیطی خشک، خنک و دور از نور مستقیم خورشید نگهداری کرد. همچنین، از بسته‌بندی اصلی خود و درب‌بسته استفاده کنید تا از ورود آلودگی و رطوبت جلوگیری شود.

5. حجم معمول روغن کمپرسور چقدر است؟

حجم روغن کمپرسور معمولاً در بسته‌بندی‌های 1 لیتری، 5 لیتری یا 20 لیتری موجود است. بسته‌بندی‌های 5 لیتری برای کمپرسورهای صنعتی و 1 لیتری برای استفاده‌های خانگی مناسب هستند.

6. آیا روغن کمپرسور برای هر نوع کمپرسور مناسب است؟

خیر، روغن کمپرسور باید با نوع و مشخصات کمپرسور شما سازگار باشد. برای مثال، کمپرسورهای هوا و کمپرسورهای سردخانه‌ای ممکن است به روغن‌های مختلفی نیاز داشته باشند. بررسی دستورالعمل تولیدکننده و انتخاب روغن مطابق با آن توصیه می‌شود.

7. آیا روغن کمپرسور می‌تواند به عملکرد بهتر کمپرسور کمک کند؟

بله، استفاده از روغن مناسب باعث بهبود عملکرد کمپرسور می‌شود. روغن کمپرسور به کاهش اصطکاک، انتقال حرارت، و جلوگیری از آسیب‌های داخلی کمک کرده و عمر مفید کمپرسور را افزایش می‌دهد.

8. آیا روغن کمپرسور برای محیط زیست مضر است؟

بسته به نوع روغن، برخی از روغن‌ها می‌توانند برای محیط زیست مضر باشند. روغن‌های معدنی به دلیل اینکه از مواد نفتی تولید می‌شوند، ممکن است آلودگی‌های زیست‌محیطی ایجاد کنند. بهتر است از روغن‌های سازگار با محیط زیست و دارای استانداردهای مربوطه استفاده کنید.

9. چه عواملی بر عمر مفید روغن کمپرسور تأثیر می‌گذارند؟

عوامل مختلفی مانند دمای کارکرد، فشار و میزان آلودگی هوا می‌توانند بر عمر روغن کمپرسور تأثیر بگذارند. کارکرد در شرایط سخت یا دماهای بالا ممکن است نیاز به تعویض زودهنگام روغن را ایجاد کند.

جمع بندی

در ساختمان کمپرسور جهت روان کاری قطعات و همچنین محافظت قطعات در برابر دماهای بالا از روغن استفاده می شود. این روغن ها خواص مشخصی دارند و با توجه به نوع کمپرسور، ظرفیت آن و نوع فرایند انتخاب می‌شوند. همین طور که بهره بردن از یک روغن مناسب می تواند عمر کمپرسور را بهبود ببخشد، یک انتخاب غلط نیز می تواند منجر به خسارت های فراوانی شود. پس برای انتخاب یک روغن مناسب بهتر است از نظر یک متخصص استفاده کنید.